Ήδη από τα τέλη του 20ου αιώνα, το 1980 περίπου, άρχισε να γίνεται μια συζήτηση, για την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία. Συζητούσαν, πως τα άτομα με τις συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες θα μπορούσαν να εκπαιδευτούν μαζί με τα υπόλοιπα παιδιά. Ο πρώτος  όρος στην Ελλάδα, για να δηλώσει αυτή την από κοινού εκπαίδευση των παιδιών, ήταν ο όρος “ενσωμάτωση”. Ωστόσο, ούτε και αυτός δήλωνε ακριβώς αυτό που ήθελαν να πετύχουν, όπως και οι υπόλοιποι όροι που ακολούθησαν γι΄ αυτό και απορρίφτηκαν. Ο νέος όρος που ακολούθησε και χρησιμοποιούμε μέχρι και σήμερα, είναι ο όρος της “συμπερίληψης”,  δηλαδή ένα σχολείο για όλους, όπου όλοι οι μαθητές μπορούν να φοιτούν από κοινού διατηρώντας ο κάθε ένας την ταυτότητα του.

Η συμπερίληψη αφορά την εκπαίδευση που περιλαμβάνει όλους, ήτοι άτομα χωρίς ειδικές ανάγκες και άτομα με ειδικές ανάγκες που μαθαίνουν μαζί σε όλα τα είδη των σχολείων (Carolan & O’ Leary, 2009).

Η συμπερίληψη όμως δεν είναι το ίδιο με την ενσωμάτωση, τον αποκλεισμό και τον διαχωρισμό. Είναι έννοιες που δυστυχώς αρκετά συχνά συγχέονται.

• Με τον όρο του κοινωνικού αποκλεισμού εννοούμε τις διαφορετικές μορφές περιθωριοποίησης και στέρησης των ατόμων αυτών για συμμετοχή στην καθημερινή ζωή και στις δημόσιες απολαβές που είναι το ίδιο για όλα τα μέλη της κοινωνίας. Κατά συνέπεια το σχολείο είναι ένας δημόσιος φορέας που όλοι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση. Με την έννοια του αποκλεισμού όμως αρκετοί είναι εκείνοι οι μαθητές που μένουν εκτός των γενικών σχολείων λόγω των ιδιαιτεροτήτων τους.
• Αρκετά κοντά σε αυτόν τον όρο είναι και η έννοια του διαχωρισμού. Σύμφωνα με τον διαχωρισμό τα άτομα με αναπηρία ανήκουν σε μια δική τους κοινωνία που μπορεί να τους προσφέρει τα κατάλληλα εφόδια. Τα άτομα αυτά δεν έχουν την δυνατότητα να έρθουν σε καθημερινή επαφή με μαθητές τυπικής ανάπτυξης παρά μόνο με μαθητές που ανήκουν στο ίδιο κοινωνικό πλαίσιο.
• Απέναντι από τους όρους αυτούς έρχονται δύο άλλοι όροι. Η ενσωμάτωση και η συμπερίληψη. Με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται πως οι δύο αυτοί όροι μοιάζουν, αλλά διαφέρουν σημασιολογικά. Η ενσωμάτωση δηλώνει την προσκόλληση των ατόμων προς ένα διαφορετικό περιβάλλον ενσωματώνοντας χαρακτηριστικά του συνόλου και χάνοντας ταυτόχρονα τα αρχικά τους χαρακτηριστικά. Μέσω της ενσωμάτωσης τα άτομα με αναπηρία καλούνται να αφήσουν πίσω τα δικά τους χαρακτηριστικά και την δική τους ταυτότητα και να αποκτήσουν νέα χαρακτηριστικά, του συνόλου που πρόκειται να ενταχθούν.
• Η συμπερίληψη από την άλλη μιλάει για την προσαρμογή των ατόμων σε νέα και από κοινού περιβάλλοντα. Μαθητές τυπικής ανάπτυξης και μαθητές με αναπηρία φοιτούν στο ίδιο σχολείο διατηρώντας ο κάθε ένας την ταυτότητα και την ιδιαιτερότητά του.

Συνοψίζοντας, όλα τα παραπάνω καταλήγουμε στο συμπέρασμα, ότι η έννοια της συμπερίληψης εμπερικλείει πολλά θέματα. Σκοπός της  δεν είναι όλοι να γίνουμε ένα με την έννοια της ενσωμάτωσης, όπου ο κάθε ένας θα χάνει την ταυτότητα του και θα προσπαθεί να ενταχθεί σε ένα σύνολο που μερικές φορές να μην τον εκφράζει, αλλά όλοι να συνυπάρχουμε σε μια σχολική κοινότητα με στόχο την προσωπική ανέλιξη του κάθε μαθητή. Οι όποιες ιδιαιτερότητες που υπάρχουν είναι εκείνες που συγκροτούν την έννοια της συμπερίληψης. Αξίζει να σημειωθεί, πως όταν μιλάμε για ένα σχολείο για όλους δεν αναφερόμαστε μόνο στην συνύπαρξη παιδιών με ή χωρίς αναπηρία, αλλά και σε παιδιά μεταναστών, άτομα από διαφορετικές κοινωνικό-οικονομικές καταστάσεις, από μονογονεϊκές οικογένειες κτλ. Προφανώς και όλο αυτό δεν είναι και τόσο εύκολο.

Τελικά η αναπηρία είναι ένα γεγονός αυθύπαρκτο ή είναι ένα γεγονός το οποίο διαμορφώνεται από το περιβάλλον γύρω μας;

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ

• Σούλης, Σ. Γ. (2008). Ένα σχολείο για όλους, Τόμος Β΄.

• Πλατσά, Α. (2020). Οι προϋποθέσεις ενός συμπεριληπτικού σχολείου: Μελέτη περίπτωσης (Διπλωματική εργασία). Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Ρόδος.